19 Eylul 2018 Çarşamba

E.A.E 4 – Sorunu kim üstleniyor?

23-03-2014 22:41 Güncelleme : 23-03-2014 22:41

Ebeveyn problemi üstlendiğinde, çocukla iletişim kurmak şu şekilde bir tutum gerektirir: "Bir sorunum var ve yardımına ihtiyacım var". Bu tutum çocuk problemi üstlendiğinde ve ebeveyn iletişim kurmak istediğinde tamamen farklı olacaktır: "Bir sorunun var gibi görünüyor, yardımcı olmamı ister misin?"

E.A.E'deki esas kavram sorunu sahiplenme prensibidir. Bunun önemi abartılmamalı çünkü çok fazla sayıda ebeveyn, çocukları, kendi problemlerini çözme konusunda cesaretlendirmek yerine, problem çözmedeki sorumluluğun kendisinde olduğu yanılgısına kapılır. 

Bu kavram, "kabul edilen" ve "kabul edilmeyen" davranışları ayırdığımız Davranış Penceresinde ortaya konulmuştur. Ancak, sağ taraftaki şekilde görüldüğü gibi üçüncü bir alan ekleme gereği duyulmuştur.

 photo e-a-e41.jpg

Sağdaki dikdörtgenin alt kısmından başlarsak, buradaki davranışlar, hatırlayacağınız gibi, ebeveynlerin ihtiyaçlarıyla çakıştığı ya da onun doğrularına uymadığı için kabul edilmeyen olarak belirtilmişti. Örnek olarak;

            - Ebeveynin acelesi varken, çocuk ağır davranıyor.

            - Genç müziğin sesini o kadar açıyor ki ebeveynler birbirlerini duyamıyor.

Bu davranışlar ebeveynin sorunu üstlendiğini ve ebeveyn için soruna yol açan bu davranışı değiştirmenin zamanı geldiğinin göstergesidir.

Davranış penceresinin en üst kısmında problemi çocuğun üstlendiğinin işaretini veren davranışlarını gösteriyoruz (çocuğun ihtiyaçları karşılanmıyor, çocuk mutsuz, hayal kırıklığına uğramış ya da dertli).

            - Çocuk arkadaşları tarafından dışlandı.

            - Çocuk ev ödevinin çok zor olduğunu düşünüyor.

            - Çocuk öğretmenine kızgın.         

Bunlar çocukların, ebeveynlerinden bağımsız olan, farklı sorunları. Bu gibi durumlarda, problemi çocuk üstlenir. 

Ortadaki alan anne ya da çocuk tarafından sorun teşkil etmeyen davranışları temsil eder. Ebeveyn ile çocuğun, bir şeyler paylaşarak, çalışarak, birlikte oynayarak, sohbet ederek sorunsuz bir şekilde birlikte olabildiği zamanlar, ebeveyn-çocuk ilişkisinde harika anlardır. Bu, sorunsuz alandır.

Çocuk problemi üstlendiğinde ebeveynlerde harekete geçme isteği uyanır, sorunu üstlenirler ve çözemedikleri zaman çoğunlukla kendilerini suçlarlar. E.A.E ebeveynlere çocuklarına yardımcı olmaları için farklı bir yol öneriyor: Bırakın çocuğunuz problemini sahiplensin ve kendi çözümünü kendi bulsun. Bu yaklaşım şu öğelerden oluşur:

            1. Tüm çocuklar hayatları boyunca eninde sonunda sorunlarla karşılaşacaklar, her şekilde ve her türde.

            2. Çocukların kendi problemlerine iyi çözümler bulmak konusunda  keşfedilmemiş ve inanılmaz potansiyelleri vardır.

            3. Eğer ebeveynler önceden hazırlanmış çözümler sunarlarsa, çocuklar kendi sorun çözme becerilerini geliştiremezler. Sonrasında her problemle karşılaştıklarında ebeveynlerine gelmeye devam ederler.

            4. Ebeveynler çocukların problemlerini devraldıklarında (ya da "sahiplendiklerinde" ) ve dolayısıyla iyi bir çözüm bulma sorumluluğunu üstlendiğinde, bu onlar için inanılmaz bir yük olur ve ayrıca bu yerine getirilmesi imkansız bir görevdir. Hiç kimse başkalarının kişisel sorunlarına her zaman iyi çözümler bulabilecek kadar sonsuz bir bilgeliğe sahip değildir.

            5. Bir ebeveyn çocuğun problemini üstlenmeyeceğini kabul ettiğinde, sorununu çözmeye çalışan çocuğa yardım ederken, çözümcü, kolaylaştırıcı ya da yardımcı pozisyonuyla çok daha yararlı olabilir.

            6. Çocuklar bazı problemlerde yardıma ihtiyaç duyarlar ama uzun vadede en etkili yardım biçimi, çelişkili de olsa yardım edilmemesidir. Daha doğrusu, bu, kendi çözümünü araması ve bulması için sorumluluğu çocuğa bırakan bir yardım biçimidir. E.A.E'de buna "Dinleme Becerileri" diyoruz.

 photo e-a-e42.jpg

Çocuğun davranışları ebeveyn için sorun oluşturduğunda (Davranış Penceresinin en alt üçüncü bölümünde yer verdiğimiz davranışlar), farklı beceriler kullanılmalıdır. Bir çocuk ebeveynin hakkını ihlal ettiğinde ya da davranışı nedeniyle ebeveynin ihtiyacını karşılamasını engellediğinde ebeveyn problemi üstlenir ve kendine yararlı becerileri kullanmak ister.  E.A.E'de biz buna "Yüzleşme Becerileri" diyoruz.

 photo e-a-e43.jpg

Ebeveyn problemi üstlendiğinde, çocukla iletişim kurmak şu şekilde bir tutum gerektirir: "Bir sorunum var ve yardımına ihtiyacım var". Bu tutum çocuk problemi üstlendiğinde ve ebeveyn iletişim kurmak istediğinde tamamen farklı olacaktır: "Bir sorunun var gibi görünüyor, yardımcı olmamı ister misin?" 

Etkili Ana Baba eğitimini grafiksel olarak şu şekilde gösterebiliriz:

            1. Ebeveynlere çocuklar tarafından sahiplenen problemlerin sayısını azaltmaklta etkili olan becerileri öğretir ( dikdörtgenin en üst kısmını küçülterek).

            2. Ebeveynlere, çocuklarının kendilerine çıkardığı sorunları azaltmakta etkili olan, çok daha farklı becerileri öğretir  ( dikdörtgenin en alt kısmını küçülterek).

 photo e-a-e44x.jpg

Ebeveynlere, "problemi kim üstleniyor?" Sorusunu sorma alışkanlığı edinmelerini öneriyorum.

Bundan sonraki bölümlerde dinleme becerileri üstünde duracağım. Bunlar çocuk sorunu üstlendiğinde kullanılması gereken becerilerdir.

Gelecek bölümde görüşmek üzere ... :)

Hazırlayan: Burçin Yılmaz

YORUMLAR
Henüz Yorum Yok !

ANKET - ARAŞTIRMA